تولد نوزاد ،شروع يک آموزش بزرگ

هنگامي که نوزادي متولد مي شود ، گويي خلاقيت زاده شده است ، مغزآدمي در اين مرحله تشنه يادگيري و جستجوگري است و وجود يک شرايط محيطي مناسب به همراه يک معلم پرانگيزش مي تواند هدايت گر انسان به سوي خلاقيت و نوآوري باشد .
ورود نوزاد به خانه شروع يک آموزش بزرگ و خانه يک مدرسه ارزشمند است که در آن معلمي پرانگيزش به نام مادر آماده آموزش نوزاد خويش است . از اين زمان تا موقع ورود کودک به مهدکودک يکي از باارزش ترين فرصت هاي آموزشي است که اگر به درستي مورد استفاده واقع شود ، مي توان گفت مهم ترين قدم در راه تربيت يک انسان خلاق برداشته شده است اما بايد به اين گفته گوته) Johann Wolfgang Von Goethe ( شاعر و نويسنده بزرگ آلماني توجه داشته باشيم که والدين را مورد خطاب قرار داده است که :" با بچه داشتن ،شما پدر و مادر نمي شويد"
به راستي که ما انسان ها مي بايستي براي پدرو مادر شدن آموزش ببينيم و خود را براي انجام اين رسالت بزرگ آماده نماييم
اريک برن) Eric Berne ( روانپزشک معروف معتقد بود ما در هنگام تولد ، نوشتن داستان زندگيمان را آغاز مي کنيم که نکات اصلي طرح داستان آن در حدود چهار سالگي مشخص مي شود و داستان با همه جزييات مهمش در حدود هفت سالگي کامل مي شود .بزرگسالي زمان مرور اين داستان و آزمودن مضمون هاي اصلي آن ، يا به قول برن " اجراي نمايش است .

اما براي رسيدن به اين هدف بزرگ دو شرط اساسي وجود دارد:
خانه اي مملو از صميميت
مادري آگاه و آموزش ديده
در غيراين صورت اين فرصت گرانبها مي سوزد و به راحتي به خاکستر تبديل مي شود و براي هميشه از دست مي رود .
درست زماني که کودک وارد سنين چهار تا پنج سالگي مي شود .به آرامي شخصيت وي نيز شکل مي گيرد.در اين ميان مادر و محيط خانواده نقش بسيار مهمي در شکل گيري يک شخصيت خلاق خواهند داشت و خانواده بايد در اين مرحله مورد حمايت واقع شده و از نعمت آموزش برخوردار شود.
براي تربيت کودک خلاق از زمان تولد تا قبل از ورود به مرحله پيش دبستاني توجه به نکات زير ضروري است :

محبت در فضاي خانواده

روابط صميمانه پدر و مادر و ريزش محبت بر روي سر کودک ، سبب خواهد شد که ذهن کودک در فضايي آرام بخش به جستجو گري و يادگيري خويش ادامه دهد و انرژي او براي مبارزه با دغدغه ها و نگراني هاي درون خانواده ، به هدر نرود.
اين موضوع مهمي است که تمامي زوج هاي جوان در شروع زندگي بايد براي آن از آموزش هاي لازم برخوردار شوند.
وجود آرامش به همراه محبت يک عامل مهم در محيط خانواده براي شکل گيري يک کودک خلاق است .

شيوه تربيت

براي پرورش خلاقيت ، ضرورت بکارگيري شيوه هاي درست تربيتي ضروري است و اگر اهميت اين موضوع ناديده گرفته شود مي توان با صراحت بيان داشت با افزايش سن کودک ، خلاقيت نيز در او سرکوب مي شود .
والدين بايد در خصوص تمامي نکات تربيتي زير از آموزش درست برخوردار شوند تا در راه افراط و تقريط گرفتار نشده و ثمره آنان در سنين بزرگسالي تبديل به آفتي براي جامعه نشود:

--شناخت درست والدين نسبت به ويژگيهاي يک کودک خلاق
-آشنايي در خصوص هماهنگي ميان والدين در برخورد با کودک
-نحوه رشد صداقت درکودک و جلوگيري از رشد رياکاري و دوشخصيتي بودن در کودک
-نحوه رشد پرسشگري و اکتشاف درکودک
-نحوه درست اعمال انضباط در کودک
-شيوه درست تنبيه و تشويق
-آشنايي با نحوه برخورد با کودکي که شکست را تجربه مي کند
-چگونگي برخورد با تخيلات درکودک
-نحوه آزادي دادن به کودک
-وجود فضاي دمکراتيک در منزل به جاي استبداد
-چگونگي ايجاد فضاي شاد در منزل بنحو درست و منطقي
-نحوه ايجاد اعتماد به نفس در کودک
-آشنايي با نحوه رشد استقلال در کودک
-چگونگي برخورد با کودکي که کاري نو انجام داده است
-رشد دقت نظر در کودک
-چگونگي پابندي کودک به ارزش هاي اخلاقي

-آشنايي والدين دررابطه با بکارگيري صبر درراه تربيت کودک خلاق
-رشد نگرش درست کودک نسبت به جامعه خود
-چگونگي رشد ارزش گذاري و احترام به جامعه در ذهن کودک

اگر در خصوص موارد فوق والدين به درستي عمل نکنند ممکن است خلاقيت را در کودکان خود از بين برده و در بزرگسالي شاهد انسان هاي خلاق و شکوفا نباشيم .
ديگر نمي توان جامعه را با کلي گويي در خصوص والدين آموزش داد و ضروري است گروههاي پژوهشي در خصوص خلاقيت کودکان ايراني شکل گرفته و با توجه به بافت فرهنگي جامعه ما تلاش نمايند تا با بررسيهاي انجام گرفته دريابند شيوه درست آموزش کودکان چگونه
بايد باشد تا با طراحي يک نظام آموزشي کارآمد در داخل خانواده و نهادهاي آموزشي ، زمينه براي تربيت کودکان خلاق شکل گيرد.

نقش شعر در خلاقيت کودک

خواندن شعرهاي مناسب تاثيرات خوبي بر قوه تخيل و فعال کردن ذهن کودک دارد.هنگامي که مادر از همان ابتدا کودک خود را با لالايي ها به خواب مي برد ، اولين تاثيرات را بر ذهن کودک خود مي گذارد و امروزه ثابت شده است که لالايي ها بر روي رشد ذهني کودک بسيار تاثير گذارند.
يکي از فعاليتهاي اساسي که کودکان با آن مي توانند در دنياي سرشار از تخيل قرار گرفته و افکار و احساسات و تاثرات خود را بيان کنند ، شعر است و به همين علت مادران بايد در خصوص چگونگي نحوه بهره گيري از شعر در رشد ذهني کودک به سوي خلاقيت از آموزش لازم برخوردار شوند.

داستان و خلاقيت کودک

شنيدن داستان براي رشد خلاقيت کودک بسيار ضروري است . کودک از طريق داستان به سرزمين هاي حيرت انگيز مي رود و با مردمان مختلف آشنا مي شود و اين خود سرآغاز فعال کردن مغزکودک براي تفکر کردن است و مي تواند سبب ايجاد جرقه هاي خلاقيت در ذهن کودک شود و در اين رابطه مادران بايد به اهميت بکارگيري داستان در تسريع خلاقيت کودک پي ببرند و آن را در اين دوران حساس بکارگيرند و از طرفي لازم است نويسندگان جامعه ما از آموزش هاي لازم برخوردار شوند که چه نوع کتاب هايي براي اين سنين بنويسند که هم در رشد خلاقيت آنها تاثير گذار باشد و هم زمينه علاقمندي به فعاليت هاي گروهي را در آنان افزايش دهد .

بازيهاي کودکان و خلاقيت

چه نوع بازيهايي براي رشد ذهني و جسمي کودک موثر است ؟ و چه نوع بازيهايي علاقمندي به فعاليت هاي گروهي را در کودک تسريع مي ورزد ؟ اين ها سوالاتي است که بايد پاسخ داده شود و مادران در اين زمينه آموزش ببينند.
کودکان از طريق بازي هم ياد مي گيرند و هم لذت مي برند و تاحدي آشنا مي شوند که چگونه در کنار يکديگر فعاليت نمايند و اين مهم ترين فرصتي است که والدين مي توانند از آن بهره گرفته و در رشد ذهني کودک خود تاثير بگذارند و آنان را به سوي خلاقيت هدايت نمايند . در اين زمينه لازم است محتوي آموزشي به شکل کتاب ، لوح فشرده و کارگاههاي آموزشي به والدين کودک ارائه شود.
امروزه يک از معضلات مهم در روند توسعه کشور ، ضعف در ايجاد گروههاي فعال کاري است که بايد در اين مرحله به آن پرداخت و اين ضعف بزرگ را برطرف کرد.

فيلم ها و خلاقيت کودک

چشمان کودک دروازه ورود اطلاعات به ذهن کودک است .مشاهده فيلم ها مي تواند ذهن کودک را انباشته از دانسته هاي مختلف کند.
آيا کودکان ما آزادند که هر اطلاعاتي را از طريق مشاهده فيلم ها وارد ذهن خود کنند. ديدن صحنه هاي خشونت زا و غير منطبق با سن کودک ممکن است ذهن کودک را دچار تشويش و نگراني کند و باعث گردد که کودک نتواند به جستجوگري و يادگيري خويش در فضايي آرام بخش بپردازد.
مادران ما بايد از آموزش هاي لازم برخوردار شوند که مشاهده برنامه هاي تلويزيوني و يا فيلم ها در چه سطحي و محتوايي براي کودکان آنها آزاد است ، در غيراينصورت ، ذهن کودک به مکاني براي رژه رفتن انديشه هاي مضر و خطرناک تبديل مي شود و اين براي خلاقيت کودک مضر است و از طرفي صدا و سيما بايد با توجه به نظرات کارشناسي ، کليه برنامه هاي تلويزيوني خود را بر اساس گروههاي سني علامت دار نمايد تا والدين با ديدن اين علائم دريابند کودکان خود را از ديدن چه برنامه هايي منع نمايند.

بازيهاي رايانه اي و کودک

روز به روز به تعداد بازيهاي رايانه اي افزوده مي شود و با ورود رايانه به منازل ،کودکان نيز به پاي اين دستاورد بشري کشيده شده اند و اين نزديکي زمينه استفاده کودکان از بازيهاي رايانه اي را فراهم نموده است .
ورود اينترنت سبب شده است که حتي کودکان بتوانند از بازيهاي متنوع آن استفاده کنند.وجود تلفن هاي همراه و بهره گيري گستردهاز آن باعث شده است که کودکان از بازيهاي آن استفاده کنند و اين موضوع از اين جهت اهميت مي يابد که صاحبنظران و کارشناسان ما براي بهره گيري و يا استفاده درست از اين فرصت ها چه تدابيري انديشيده اند و از طرفي والدين بايد از چه آموزش هايي برخوردار شوند که اين فرصت به يک تهديد خطرناک تبديل نشود ؟ اگر کودکان ما به شدت به اين بازيها وابسته شوند علاوه بر اينکه علاقه به جستجوگري در آنان کاهش مي يابد از تحرک جسمي آنان کاسته شده و مستعد ابتلا به بيماريهاي مختلف خواهند شد.

بازديد از نمايشگاهها، موزه ها و مکان هاي ديدني

کودکان با بازديد از موزه ها ، نمايشگاهها و مکان هاي ديدني ، تجارب ارزشمندي فرا مي گيرند و چه بسا سبب شود که علاقمندي کودکان در اين بازديد ها کشف شده و با هدايت آن ، زمينه شکوفايي درآنان پديد آيد .
امروزه شهرداريها بايد اقدام به طراحي گردشگاههاي تفريحي آموزشي و هنري نمايند که با جذابيت خود سبب شوند کودک به همراه والدين در آنجا حضور يافته و باعث رشد ذهني کودک شود .در اين مكان ها كودكان مي توانند خاك بازي كنند ، با گل چيزهاي مختلف خلق كنند ، رنگ آميزي كنند ، در نمايش هاي خلاق شركت كنند،آهنگ ها ي شادي بخش توليد کنند ، در فضاهاي سرسبز و زيبا گردش كنند و با ديگر كودكان بازي كنند و از ديدن آثار ايجاد شده يكديگر لذت ببرند ، آنچنان كه قادر باشند در لحظاتي شيرين ذهن خود را به پرواز درآورده و با تجربه اندوزي به افكار جديد برسند و اين خاطره خوش را تا آخرعمر با خود به همراه داشته باشند . در اين مکان ها مي توانند با مربيان علاقمند و دوستدار علم و هنر بحث و گفت و گو كنند و با خريداري كتاب هاي جذاب با پرنده خلاقيت ذهن خود به آسمان شگفت انگيز تفکر پرواز کنند .در همين اتفاقات است كه ممكن است جرقه خلاقيت در ذهن كودكان رخ داده و زمينه هاي وقوع يك تحول فکري در وجودشان شكل گيرد .
. براي مثال مي توانيم از خاطرات استفان‌ جي‌گولد (Stephan J Gould) دانشمند معروف‌ ديرين‌شناس ( (paleontologist كه‌ در سال‌ 2002 ميلادي‌ درگذشت‌، ذكري به ميان آوريم كه در خاطرات‌ خود گفته است : زماني‌ كه‌ پنج‌سال‌ سن‌ داشتم‌، از موزه‌ تاريخ‌ طبيعي‌ ديدن‌ كردم‌ و آثار به‌ نمايش‌ گذاشته‌ شده‌ در اين‌ موزه‌ چنان‌ در وجود من‌ اثر گذاشت‌ كه‌ از همان‌ زمان‌ علاقه‌مند شدم‌ كه‌ يك‌ دانشمند ديرين‌شناس‌ شوم‌.


آشنايي کودک با کتاب

اگر ميان کودک و کتاب رابطه صميمانه اي برقرار شود مي توان بيان داشت که يک معلم با ارزش تا آخر عمر در کنار او خواهد بود که زمينه ساز بروز افکار نو در وي خواهد شد .مادران بايد با شيوه هاي مناسبي اين علاقمندي را در کودک خود ايجاد نمايند تا کودک او هيچ گاه از کتاب دوري نکند و از ديدن آن دچار انزجار نشود و از طرفي محتوي مناسب کتاب ها بسيار با اهميت هستند تا ذهن کودک را به سوي خلاقيت و فعاليت هاي گروهي سوق دهد و دانسته هاي او را در موضوعات مختلف افزايش دهد ، البته در اين سنين کودکان بندرت مي توانند بخوانند ، اما خواندن کتاب هاي جذاب به همراه تصاوير زيبا توسط مادر مي تواند زمينه علاقمندي را در کودک فراهم آورد و يا از کتاب هايي استفاده شود که خلاقانه طراحي و چاپ شده اند

نمايش هاي عروسکي و کودک

نمايش هاي عروسکي علاوه بر آنکه شادماني را براي کودک به ارمغان مي آورند باعث تحريک ذهن او نيز مي شوند.کودک دوست دارد با شخصيت هاي عروسکي ارتباط برقرار نمايد و از آنها ياد بگيرد و حتي با آنها صحبت کند . مادر مي تواند با عروسک هاي مختلفي که تهيه مي کند روزها نمايش هاي عروسکي اجرا کند و لحظات شادي را براي کودک پديد آورد .اما براي رسيدن به اين هدف بايد مادران را آموزش داد و موضوعات نمايشي مناسبي را نيز براي او فراهم نمود تا با بکارگيري آن موضوعات و به کمک عروسک ها وارد دنياي رنگارنگ ذهن کودک شده و باعث ايجاد جرقه هاي خلاقيت در ذهن او شود.


هنر و کودک

برقراري ارتباط درست ميان کودک و هنر باعث مي شود که هنر در عمق وجود کودک راه يافته و خلاقيت را در او رشد دهد . هنر علاوه بر افزايش حس زيبا شناسي کودک ، باعث مي شود مغز کودک رشد يافته و قابليت هاي خود را افزايش دهد.
هنر داراي تاثيرات زير درکودک است :
ايجاد فضايي آرام بخش جهت ذهن کودک به منظور کشف چيزهاي جديد
فعال نمودن قوه تخيل
کسب تجربيات جالب و وادارکردن کودک به تفکر
فعال کردن نيمه راست مغز
کاهش احساس خشم ،نفرت و پرخاشگري در کودک

اگر هنر در عمق وجود کودک راه يابد مي تواند تاثيرات خويش را بر جاي بگذارد و اين جداي از انجام کارهاي تقليدي است که وادار مي کند کودک در يک چارچوب و بدون تفکر با هنر رابطه برقرار کند که تاثيري نيز در خلاقيت کودک ندارد نظير تقليد از نقاشي ها . در اين رابطه نبايد آزادي كودكان را به هنگام انجام فعاليت هاي هنري محدود كرد تا كودك بتواند خواسته ها ، تمايلات ، افكار و احساسات خوشايند خود را بيان كند . اگر آنان تحت نظر يك مربي كارآزموده قرار گيرند كه به آنان كمك كند كه آزادانه قوه تخيل خود را بكار گيرند ، مي توانند با خلق آثار هنري به رشد فکري خود کمک کنند و از طرفي باعث مي شود انسان به ماهيت دروني كودك پي برده و شناخت بيشتري به دست آورد و همين ويژگيها سبب گرديده كه بسياري از هنرمندان بزرگ دنيا از جمله پيكاسو ، كله و ماتيس بطور عميق تحت تاثير بيان كودكانه قرار گرفته و شيوه هاي جديدي را در نقاشي ارائه نمايند و همچنين هنرمندان بزرگي چون كاندينسكي ، كله ،شاگال و بسياري ديگر براي يافتن شيوه جديد در هنرهاي تجسمي به بيان كودكانه گرايش پيدا كنند.
مي توان آشيانه هنر را در وجود شخصيت انسان ساخت و مرغ هنر را براي يك عمر بر بالاي سر انسان رها كرد تا هميشه در كنار او باقي بماند.



تحرک و خلاقيت

عادت دادن کودک به ورزش و تحرک نقش مهمي در سلامت ذهن و جسم کودک دارد .يک از ويژگيهاي انسان خلاق ، فعال بودن ،پرتحرک بودن و ميل به انجام تجربه هاي جديد است. انساني که از کودکي کاهل، تنبل و بي تحرک تربيت شود ، فرصت هاي فراواني براي موفقيت و رشد خويش را از دست مي دهد و ذهن چنين انساني با گذر زمان خالي از افکار ارزشمند خواهد بود. ورزش مي تواند شروعي براي پرتحرکي در کودک باشد و مادران بايد آموزش ببينند چه حرکات ورزشي براي کودک مناسب است تا هم به سلامت جسمي او کمک نمايد و هم در رشد ذهن او تاثير گذار باشد و اين عادت بسيار ارزشمند در زندگي کودک از زمان حال تا آخر عمر ماندگارشود.

تغذيه و کودک

مغز انسان با کسب انرژي قادر به تفکر کردن است و تغذيه مي تواند اين انرژي را براي مغز فراهم نمايد و لازم است يک محتوي آموزشي مدون در خصوص تغذيه مناسب براي سنين کودکي که مي تواند در رشد سلامت مغز موثر باشد تدوين شود و مادران در اين زمينه آموزش ببينند .