پس از ۳۰ سال تلاش، دانشنامه ایرانیکا به نیمه راه خود رسید
کیان مهر احمدی
میراث خبر، سرویس فرهنگ _ 30 سال از زمان 45 ساله ای که پژوهشگران ایران برای تدوین کامل دانشنامه ایرانیکا در نظر گرفته بودند سپری شده است. هم اکنون این دانشمندان در نیمه راه هستند. آنها موفق شده اند تاکنون 11 جلد کامل و بخشی از جلد دوازدهم را که در بر گیرنده حرف A تا میانه حرف H است، منتشر کنند.
دانشنامه ایرانیکا که به ثبت وقایع تاریخ و فرهنگ ایران از عصر حجر تا دوران حاضر می پردازد شامل مقولات گوناگونی است چون مردم شناسی، عرفان، جانور شناسی، و اطلاعات مربوط به سرزمین هایی از آسیای مرکزی که در آنها زبان های ایرانی کاربرد داشته است. مدخل های این دانشنامه تقریبا به تمام جنبه های زندگی ایرانی از قبیل زنان و مردان بزرگ، شهرها و بناهای کهن و جدید و ساختمان های صنعتی، از تاسیسات نفتی گرفته تا بانک های بزرگ، مذهب در ایران شامل نوشته های مذهبی زرتشتیان، معابد یهودیان و آیین های اسلامی، ادبیات شامل آثار کهن پارسی و رمان های جدید، موسیقی و فرهنگ عامه ایرانی و گیاهان و جانوران منطقه می پردازد. روابط متقابل ایران با سایر جوامع بزرگ از قبیل چین، اروپا و ایالات متحده از دیگر مقولات تحت پوشش این دانش نامه است.
گرچه دانشنامه پس از تکمیل نهایی، در نهایت به طور کامل به چاپ خواهد رسید، با این وجود بیشتر بخش های تکمیل شده هم اکنون نیز به وسیله اینترنت در نشانی www.iranica.com به صورت رایگان، قابل دست رسی است. برای جلب بیشترین مخاطب جهانی و علاقه مند به موضوع ایران ، کل کار به زبان انگلیسی است. این اقدام بلند پروازانه، نتیجه ابتکار و علاقه شدید استاد تاریخ، فرهنگ و زبان فارسی، احسان یارشاطر است که در سن 84 سالگی هنوز به عنوان دبیر مجموعه با نظارت بر تمام جنبه های طرح در مرکز مطالعات ایرانی کلمبیا، مدیریت آن را بر عهده دارد.
یارشاطر، دارنده دو دکترا در زمینه مطالعات فارسی به سایت رسمی وزارت خارجه آمریکا می گوید: من در مقام دانشجو از نبود ابزار تحقیقاتی برای یافتن پاسخ برخی از پرسش ها آگاه بودم. هنگامی که دانشنامه اسلام منتشر شد، فکر کردم شاید پاسخ گو باشد، اما این اثر تنها دوران اسلامی را پوشش می داد و تعداد سالیان پیش از اسلام در تاریخ ایران بیش از این دوران است. در نتیجه زمانی که موقعیتی در دانشگاه کلمبیا برایم میسر شد، فکر کردم شاید زمان پر کردن این خلا و تهیه دانش نامه ای رسیده باشد که بتواند تمام سئوالات احتمالی دانشجویان را درباره ایران در مفهوم گسترده آن و نه محدود به مرزهای کنونی، پاسخ دهد.
طرح دانشنامه در سال 1973 به ذهن یارشاطر راه یافت. پس از شش یا هفت سال برنامه ریزی، او و گروه ویراستارانش درخواست مقالات از دانشمندان پیش کسوت در حوزه مورد نظر را در سراسر دنیا آغاز کردند و سرانجام، جلد اول را در 1982 به چاپ رساندند.
یارشاطر می گوید: از آن جا که چیزی ( الگوی ایرانی دانشنامه) از پیش وجود نداشت، در آغاز فکر می کردم که کار را در هشت جلد به پایان برسانم، اما زمانی که در جلد سوم همچنان مشغول کار روی حرف A بودیم، مشخص شد که تخمین من در ابتدا بیش از حد خوش بینانه بوده است. هم اکنون که در جلد دوازدهم هنوز مشغول کار برای حرف H هستیم، گمان می کنیم که کم تر از سی جلد نشود و به احتمال زیاد سی و پنج جلد خواهد شد.
یارشاطر در ادامه به یافتن راه های جدیدی که بتواند در روند کار موثر باشد اشاره می کند: پس از فوت سه ایران شناس پیش کسوت در طول سه ماه در سال 2000، من نگران از دست دادن افراد بیشتری پیش از رسیدن به مقالات حوزه تخصصی آنها شدم. در نتیجه برای بهره بردن از دانش آنها، تصمیم گرفتیم بدون رعایت ترتیب الفبا برای مدخل ها در خواست مطلب کنیم. ما این مقالات را بلافاصله پس از ویرایش از طریق اینترنت، در اختیار همگان می گذاریم و با پیشروی در حروف الفبا، آنها را به چاپ خواهیم رساند.
هم اکنون 160 مقاله از مجموعه مقالات این دانشنامه بر روی اینترنت قابل دسترسی هستند و یارشاطر انتظار دارد که این رقم در نیمه سال 2005 به 1000 مورد افزایش یابد.
او می گوید: امیدوارم که تا پنج یا شش سال آینده دست کم تمام مقالات اساسی به وسیله اینترنت قابل دسترسی شوند. این بدان معناست که افراد مجبور نخواهند بود برای مقالات مورد علاقه شان منتظر بمانند. همچنین در فاصله بین قرار گرفتن بر شبکه و نوبت چاپ، نویسندگان فرصت می یابند تا در صورت تمایل، مقالاتشان را به روز یا اصلاح کنند. و از همه مهم تر آن که تکمیل دانشنامه شتاب خواهد گرفت.
با وجود افزایش شتاب تهیه دانشنامه توسط تهیه کنندگان آن، یارشاطر 12 تا 15 سال دیگر را برای اتمام دانش نامه پیش بینی می کند.
تا به حال بیش از 1200 دانشمند از سراسر جهان با دانش نامه همکاری کرده اند. میانگین تعداد لغات در مدخل ها بین 1000 تا 2000 کلمه است. اما از چند صد کلمه آغاز شده و به مقاله هایی بلند ختم می شود. به عنوان مثال، مقاله ای درباره (ایالات) ساتراپی ها در امپراتوری هخامنشی، با 18000 کلمه بیشترین تعداد لغات را داراست.
چهار ویراستار داخلی که همه از اساتید ایرانی به علاوه یک ویراستار خارجی با یارشاطر همکاری می کنند تا در صورت لزوم، مقاله ها را به انگلیسی ترجمه کنند. احمد اشرف، منوجهر کاشف، محسن آشتیانی، نیکولاس سیمز ویلیامز و احسان یار شاطر گروه ویراستاران ایرانیکا را تشکیل می دهند. آنها سعی می کنند مقالات را به شکل مورد استفاده دانشنامه در آورند، درستی آنها را مورد بررسی قرار دهند و از تناسب کافی آنها با موضوع، اطمینان حاصل کنند. گروه ویرایش، 43 ویراستار مشاور نیز دارد که تخصص هر کدام در یکی از زمینه های مطالعات ایرانی است. آنها مقالات را ارزیابی می کنند و تصمیم می گیرند که هر یک را در چه مبحثی بگنجانند.
همچنین یک کمیته بین المللی اساتید برجسته، مرکب از دانشمندان هفت کشور ایالات متحده، انگلیس، روسیه، ایتالیا، ژاپن، فرانسه و آلمان که در زمینه مطالعات ایرانی اعتبار زیادی دارند در تعیین سیاست های ویرایشی مشارکت می کنند.
دو سوم از بودجه سالانه دانشنامه از «آژانس مستقل ملی کمک مالی به فرهنگ» که به مدت 24 سال از این طرح پشتیبانی کرده است تامین می شود. مابقی هزینه از کمک موسسات و افرادی که به میراث یا فرهنگ ایرانی علاقه مند هستند، به دست می آید.
یارشاطر مشغول جمع آوری 15 میلیون دلار برای تامین هزینه های آتی به روز نگه داشتن و چاپ های بعدی دانشنامه ایرانیکاست. او می گوید: «زمانی که کار چاپ اول به پایان برسد، چاپ دوم ضروری خواهد بود. در همین زمان، کتاب های نو منتشر و محل های جدید کشف می شوند و اکتشافات نوین صورت می گیرند. با وجود اینترنت می توانیم مقالات را به روز کرده، بر تعدادشان بیفزاییم و این روند می تواند تا ابد ادامه یابد.»
بنا بر گزارش سایت رسمی وزارت امور خارجه آمریکا، یارشاطر با آن که در سال 1990 به طور رسمی از دانشگاه کلمبیا باز نشسته شد، هنوز گاه به گاه تدریس می کند. او هم چنان مدیریت مرکز مطالعات ایرانی را که در سال 1967 تاسیس کرده، عهده دار است. یک گروه 11 نفره را اداره می کند و برای دانشنامه محبوبش دود چراغ می خورد.
سه جلد از دانشنامه همزمان با برگزاری هفدهمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران در اردیبهشت ماه سال 1383 ، ایرانیکا به زبان فارسی توسط پیمان متین ترجمه شده است. جلد اول مقالات آن به «پوشاک در ایران زمین» اختصاص داده شده و علی بلوکباشی، مردم شناس و پژوهشگر بر آن مقدمه نوشته است.
دومین جلد به «ادبیات داستانی در ایران زمین» اختصاص دارد و مقدمه آن به قلم ابراهیم یونسی داستان نویس، محقق و پژوهشگر این حوزه نوشته شده است. بر جلد سوم از سری مقالات دانشنامه ایرانیکا که عنوان انقلاب مشروطیت دارد، مقدمه ناصر تکمیل همایون مورخ و استاد دانشگاه های ایران نقش بسته است.
پروفسور ریچارد نلسون فرای استاد دانشگاه هاروارد و ایران شناس برجسته درباره ایرانیکا گفته است: کاری است کارستان، هیچ اثری را در زمینه مطالعات خاورمیانه نمی توان یافت که به اندازه دانشنامه ایرانیکا کامل و جامع باشد.
هم اکنون دانشمندان ایرانی دانشگاه کلمبیا برای جمع آوری و تدوین دانشنامه ایرانیکا که معرف فرهنگ و تاریخ ایران از گذشته تا حال است با یار شاطر ارتباط موثر و عمیقی دارند
http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=82776&Serv=4&SGr=43
میراث خبر، سرویس فرهنگ _ 30 سال از زمان 45 ساله ای که پژوهشگران ایران برای تدوین کامل دانشنامه ایرانیکا در نظر گرفته بودند سپری شده است. هم اکنون این دانشمندان در نیمه راه هستند. آنها موفق شده اند تاکنون 11 جلد کامل و بخشی از جلد دوازدهم را که در بر گیرنده حرف A تا میانه حرف H است، منتشر کنند.
دانشنامه ایرانیکا که به ثبت وقایع تاریخ و فرهنگ ایران از عصر حجر تا دوران حاضر می پردازد شامل مقولات گوناگونی است چون مردم شناسی، عرفان، جانور شناسی، و اطلاعات مربوط به سرزمین هایی از آسیای مرکزی که در آنها زبان های ایرانی کاربرد داشته است. مدخل های این دانشنامه تقریبا به تمام جنبه های زندگی ایرانی از قبیل زنان و مردان بزرگ، شهرها و بناهای کهن و جدید و ساختمان های صنعتی، از تاسیسات نفتی گرفته تا بانک های بزرگ، مذهب در ایران شامل نوشته های مذهبی زرتشتیان، معابد یهودیان و آیین های اسلامی، ادبیات شامل آثار کهن پارسی و رمان های جدید، موسیقی و فرهنگ عامه ایرانی و گیاهان و جانوران منطقه می پردازد. روابط متقابل ایران با سایر جوامع بزرگ از قبیل چین، اروپا و ایالات متحده از دیگر مقولات تحت پوشش این دانش نامه است.
گرچه دانشنامه پس از تکمیل نهایی، در نهایت به طور کامل به چاپ خواهد رسید، با این وجود بیشتر بخش های تکمیل شده هم اکنون نیز به وسیله اینترنت در نشانی www.iranica.com به صورت رایگان، قابل دست رسی است. برای جلب بیشترین مخاطب جهانی و علاقه مند به موضوع ایران ، کل کار به زبان انگلیسی است. این اقدام بلند پروازانه، نتیجه ابتکار و علاقه شدید استاد تاریخ، فرهنگ و زبان فارسی، احسان یارشاطر است که در سن 84 سالگی هنوز به عنوان دبیر مجموعه با نظارت بر تمام جنبه های طرح در مرکز مطالعات ایرانی کلمبیا، مدیریت آن را بر عهده دارد.
یارشاطر، دارنده دو دکترا در زمینه مطالعات فارسی به سایت رسمی وزارت خارجه آمریکا می گوید: من در مقام دانشجو از نبود ابزار تحقیقاتی برای یافتن پاسخ برخی از پرسش ها آگاه بودم. هنگامی که دانشنامه اسلام منتشر شد، فکر کردم شاید پاسخ گو باشد، اما این اثر تنها دوران اسلامی را پوشش می داد و تعداد سالیان پیش از اسلام در تاریخ ایران بیش از این دوران است. در نتیجه زمانی که موقعیتی در دانشگاه کلمبیا برایم میسر شد، فکر کردم شاید زمان پر کردن این خلا و تهیه دانش نامه ای رسیده باشد که بتواند تمام سئوالات احتمالی دانشجویان را درباره ایران در مفهوم گسترده آن و نه محدود به مرزهای کنونی، پاسخ دهد.
طرح دانشنامه در سال 1973 به ذهن یارشاطر راه یافت. پس از شش یا هفت سال برنامه ریزی، او و گروه ویراستارانش درخواست مقالات از دانشمندان پیش کسوت در حوزه مورد نظر را در سراسر دنیا آغاز کردند و سرانجام، جلد اول را در 1982 به چاپ رساندند.
یارشاطر می گوید: از آن جا که چیزی ( الگوی ایرانی دانشنامه) از پیش وجود نداشت، در آغاز فکر می کردم که کار را در هشت جلد به پایان برسانم، اما زمانی که در جلد سوم همچنان مشغول کار روی حرف A بودیم، مشخص شد که تخمین من در ابتدا بیش از حد خوش بینانه بوده است. هم اکنون که در جلد دوازدهم هنوز مشغول کار برای حرف H هستیم، گمان می کنیم که کم تر از سی جلد نشود و به احتمال زیاد سی و پنج جلد خواهد شد.
یارشاطر در ادامه به یافتن راه های جدیدی که بتواند در روند کار موثر باشد اشاره می کند: پس از فوت سه ایران شناس پیش کسوت در طول سه ماه در سال 2000، من نگران از دست دادن افراد بیشتری پیش از رسیدن به مقالات حوزه تخصصی آنها شدم. در نتیجه برای بهره بردن از دانش آنها، تصمیم گرفتیم بدون رعایت ترتیب الفبا برای مدخل ها در خواست مطلب کنیم. ما این مقالات را بلافاصله پس از ویرایش از طریق اینترنت، در اختیار همگان می گذاریم و با پیشروی در حروف الفبا، آنها را به چاپ خواهیم رساند.
هم اکنون 160 مقاله از مجموعه مقالات این دانشنامه بر روی اینترنت قابل دسترسی هستند و یارشاطر انتظار دارد که این رقم در نیمه سال 2005 به 1000 مورد افزایش یابد.
او می گوید: امیدوارم که تا پنج یا شش سال آینده دست کم تمام مقالات اساسی به وسیله اینترنت قابل دسترسی شوند. این بدان معناست که افراد مجبور نخواهند بود برای مقالات مورد علاقه شان منتظر بمانند. همچنین در فاصله بین قرار گرفتن بر شبکه و نوبت چاپ، نویسندگان فرصت می یابند تا در صورت تمایل، مقالاتشان را به روز یا اصلاح کنند. و از همه مهم تر آن که تکمیل دانشنامه شتاب خواهد گرفت.
با وجود افزایش شتاب تهیه دانشنامه توسط تهیه کنندگان آن، یارشاطر 12 تا 15 سال دیگر را برای اتمام دانش نامه پیش بینی می کند.
تا به حال بیش از 1200 دانشمند از سراسر جهان با دانش نامه همکاری کرده اند. میانگین تعداد لغات در مدخل ها بین 1000 تا 2000 کلمه است. اما از چند صد کلمه آغاز شده و به مقاله هایی بلند ختم می شود. به عنوان مثال، مقاله ای درباره (ایالات) ساتراپی ها در امپراتوری هخامنشی، با 18000 کلمه بیشترین تعداد لغات را داراست.
چهار ویراستار داخلی که همه از اساتید ایرانی به علاوه یک ویراستار خارجی با یارشاطر همکاری می کنند تا در صورت لزوم، مقاله ها را به انگلیسی ترجمه کنند. احمد اشرف، منوجهر کاشف، محسن آشتیانی، نیکولاس سیمز ویلیامز و احسان یار شاطر گروه ویراستاران ایرانیکا را تشکیل می دهند. آنها سعی می کنند مقالات را به شکل مورد استفاده دانشنامه در آورند، درستی آنها را مورد بررسی قرار دهند و از تناسب کافی آنها با موضوع، اطمینان حاصل کنند. گروه ویرایش، 43 ویراستار مشاور نیز دارد که تخصص هر کدام در یکی از زمینه های مطالعات ایرانی است. آنها مقالات را ارزیابی می کنند و تصمیم می گیرند که هر یک را در چه مبحثی بگنجانند.
همچنین یک کمیته بین المللی اساتید برجسته، مرکب از دانشمندان هفت کشور ایالات متحده، انگلیس، روسیه، ایتالیا، ژاپن، فرانسه و آلمان که در زمینه مطالعات ایرانی اعتبار زیادی دارند در تعیین سیاست های ویرایشی مشارکت می کنند.
دو سوم از بودجه سالانه دانشنامه از «آژانس مستقل ملی کمک مالی به فرهنگ» که به مدت 24 سال از این طرح پشتیبانی کرده است تامین می شود. مابقی هزینه از کمک موسسات و افرادی که به میراث یا فرهنگ ایرانی علاقه مند هستند، به دست می آید.
یارشاطر مشغول جمع آوری 15 میلیون دلار برای تامین هزینه های آتی به روز نگه داشتن و چاپ های بعدی دانشنامه ایرانیکاست. او می گوید: «زمانی که کار چاپ اول به پایان برسد، چاپ دوم ضروری خواهد بود. در همین زمان، کتاب های نو منتشر و محل های جدید کشف می شوند و اکتشافات نوین صورت می گیرند. با وجود اینترنت می توانیم مقالات را به روز کرده، بر تعدادشان بیفزاییم و این روند می تواند تا ابد ادامه یابد.»
بنا بر گزارش سایت رسمی وزارت امور خارجه آمریکا، یارشاطر با آن که در سال 1990 به طور رسمی از دانشگاه کلمبیا باز نشسته شد، هنوز گاه به گاه تدریس می کند. او هم چنان مدیریت مرکز مطالعات ایرانی را که در سال 1967 تاسیس کرده، عهده دار است. یک گروه 11 نفره را اداره می کند و برای دانشنامه محبوبش دود چراغ می خورد.
سه جلد از دانشنامه همزمان با برگزاری هفدهمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران در اردیبهشت ماه سال 1383 ، ایرانیکا به زبان فارسی توسط پیمان متین ترجمه شده است. جلد اول مقالات آن به «پوشاک در ایران زمین» اختصاص داده شده و علی بلوکباشی، مردم شناس و پژوهشگر بر آن مقدمه نوشته است.
دومین جلد به «ادبیات داستانی در ایران زمین» اختصاص دارد و مقدمه آن به قلم ابراهیم یونسی داستان نویس، محقق و پژوهشگر این حوزه نوشته شده است. بر جلد سوم از سری مقالات دانشنامه ایرانیکا که عنوان انقلاب مشروطیت دارد، مقدمه ناصر تکمیل همایون مورخ و استاد دانشگاه های ایران نقش بسته است.
پروفسور ریچارد نلسون فرای استاد دانشگاه هاروارد و ایران شناس برجسته درباره ایرانیکا گفته است: کاری است کارستان، هیچ اثری را در زمینه مطالعات خاورمیانه نمی توان یافت که به اندازه دانشنامه ایرانیکا کامل و جامع باشد.
هم اکنون دانشمندان ایرانی دانشگاه کلمبیا برای جمع آوری و تدوین دانشنامه ایرانیکا که معرف فرهنگ و تاریخ ایران از گذشته تا حال است با یار شاطر ارتباط موثر و عمیقی دارند
http://www.chn.ir/NSite/FullStory/News/?Id=82776&Serv=4&SGr=43
